A GLOBAL TABLE - Tentoonstelling in kader van Fellowship Transhistorical Curating

23.09.2017 - 07.01.2018

Wat vertellen stillevens ons over koloniale en handelsrelaties in de Gouden Eeuw?

In het Frans Hals Museum en De Hallen Haarlem is van 23 september 2017 tot en met 7 januari 2018
A Global Table te zien. Vertrekpunt voor deze unieke tentoonstelling waarin oude en nieuwe kunst wordt gecombineerd, zijn de luisterrijke voedselstillevens uit de Gouden Eeuw. A Global Table biedt een alternatieve lezing van deze werken als documenten van een bewogen geschiedenis. Wat vertellen de afgebeelde voedselproducten ons over de koloniale en handelsrelaties van Nederland in de 16e en 17e eeuw? Curatorial Fellow Abigail Winograd (Israël, 1983) brengt zo’n 30 exquise stillevens in gesprek met werken van hedendaagse kunstenaars die een interesse hebben in wereldhandel en de effecten van kolonialisme.

De Gouden Eeuw

Zoals quinoa en avocado de Europese keuken de afgelopen decennia hebben veranderd, zo transformeerden ‘nieuwe’ voedingsmiddelen als koffie, suiker en tomaten vanaf de 15e eeuw de eetgewoonten van onze voorouders. Het Europese imperialisme heeft vanaf het einde van de 15e eeuw de wereldkaart omgevormd en voor een wereldwijd handelsnetwerk gezorgd. Het was de start van een beladen uitwisseling tussen volkeren en culturen maar ook van import van nieuwe landbouwproducten en levensmiddelen uit Afrika, Amerika, Oost- en Zuidoost Azië en India. Voorheen kenden Europeanen geen thee, suiker, koffie, tomaten, aardappelen en maïs. Deze nieuwe en toen exotische voedselsoorten veranderden de Europese tafel definitief. Als de aanjagers van internationale handel zagen de Nederlanders hun economie in de 16e en 17e eeuw enorm groeien. Door de grote rijkdom ontstond een zelfbewuste burgerij die haar weelde graag etaleerde. Men liet niet alleen portretten schilderen maar wilde ook graag landschappen of verleidelijke stillevens aan de muur. Het is geen verrassing dat veel van de nieuwe producten terug te vinden zijn op de stillevens uit de Gouden Eeuw.

Stilleven als historisch document

A Global Table confronteert 17e-eeuwse Nederlandse en Vlaamse stillevens van onder andere Floris van Dijck, Balthasar van der Ast, Clara Peeters, Jan de Heem en Willem Kalf met werken van hedendaagse kunstenaars als Nelson Leirner, Patricia van Kaerssenhout en Ellen Gallagher. De schilderijen van de oude meesters worden daarbij niet zozeer gebruikt voor een traditionele kunsthistorische analyse maar eerder ‘gelezen’ als historische documenten. De tentoonstelling nodigt de kijker uit om drie eenvoudige vragen over de voedselproducten op het stilleven te stellen: Wat is het? Waar kwam het vandaan en wat kostte het – in geld en menselijk leed - om het hier te krijgen? Bij het beantwoorden van deze vragen laten de schilderijen zich lezen als documenten over de uitbreiding van economische macht en koloniale expansie van de Republiek en het Nederlandse aandeel in de totstandkoming van de wereldeconomie.

Hedendaagse kunst

We willen weten wat we eten. Ook kunstenaars hebben in het afgelopen decenium steeds meer interesse ontwikkeld in de sociaal-economische kant van voedselproductie en consumptie. In de kunstwerken van onder anderen David Schutter (Philadelphia, 1974), Nelson Leiner (São Paulo, 1932), Felipe Arturo (Bogotá, 1979), Wendelien van Oldenburgh (Rotterdam, 1962), Patricia Kaersenhout (Nederland/Suriname, 1966), Hew Locke (Edinburgh, 1959) en Shelley Sacks (Johannesburg) worden dezelfde vragen gesteld: Wat is de politieke en culturele betekenis van voedsel? Wat zijn vandaag de dag de effecten van de koloniale verhoudingen uit het verleden op de wereldhandel in voedsel en de verdeling van rijkdom?

Creative Chef

Creative Chef Jasper Udink ten Cate stelt in het paviljoen van De Hallen Haarlem een Haarlemse global table samen met foto’s en gerechten van Haarlemmers afkomstig uit alle continenten. Wat zijn hun verhalen en herinneringen met betrekking tot eten? Wat is het geheime recept van hun favoriete gerecht? Wie kookt het? Waar halen ze de ingrediënten voor hun eten? Volgens de Creative Chef verbindt eten mensen en doet het ons inzien dat inwoners van over de hele wereld uniek zijn maar ook veel met elkaar gemeen hebben. Eten en onze herinneringen eraan versterken dat.

Fellowship Transhistorical Curating

Abigail Winograd (Israël, 1983) is een onafhankelijk tentoonstellingsmaker, gepromoveerd aan de University of Texas in Austin. Haar onderzoeksveld beslaat zowel precolumbiaanse, als moderne en hedendaagse Latijns-Amerikaanse kunst. Ze is de eerste curator die in het kader van het nieuwe Fellowship Transhistorical Curating een tentoonstelling realiseert in het Frans Hals Museum | De Hallen Haarlem waarin gezocht wordt naar betekenisvolle en verrassende manieren om oude en hedendaagse kunst met elkaar te verbinden.

Kunstenaars

Oude kunst: Balthasar van der Ast, Philippus Baldaeus, Osias Beert, Gerrit Adriansz. Berckheyde, Pieter Claesz, O. Dapper, Floris Claesz van Dyck, Pieter Gijsels, Willem Claesz Heda, Jan Davidsz de Heem, Willem Kalf, Gerard de Lairesse, Abraham Mignon, Maria van Oosterwijck, Joan Nieuhof, Clara Peeters, Willem Piso, Franz Jansz Post, Hubert van Ravesteyn, Pieter de Ring, Pieter Gerritsz van Roestraeten, Maria Schenk Weduwe Leonard Valck, Floris Gerritsz van Schooten, Jurriaen van Streeck, Abraham van den Tempel, Jan Van de Velde III, Claes Jansz. Visscher, Cornelis van Wieringen

Hedendaagse kunst: Felipe Arturo, Sarnath Banerjee, Ellen Gallagher, Patricia Kaersenhout, Gulnara Kasmalieva & Muratbek Djumaliev, Nelson Leirner, Hew Locke, Rivane Neuenschwander, Wendelien van Oldenborgh, Shelley Sacks, David Schutter, Hank Willis Thomas, Mona Vatamanu & Florin Tudor, Judith Westerveld

Sponsors

Het Curatorial Fellowship en het tentoonstellingsproject A Global Table worden mogelijk gemaakt door de genereuze ondersteuning van de Van Toorn Scholten Stichting. Het werk van Felipe Arturo en Patricia Kaersenhout wordt mede mogelijk gemaakt door Douwe Egberts en AkzoNobel.